Debaty sejmoweDruga Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wprowadzenia nowej taryfy opłat za energię elektryczną dla podmiotów gospodarczych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przesłaną przez pana Jana Króla wicemarszałka Sejmu RP przy piśmie z dnia 2 lipca br. znak: SPS-0202-2164/99 interpelację pani poseł Krystyny Cencek w sprawie wprowadzenia nowej taryfy za energię elektryczną dla podmiotów gospodarczych, działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka przekazanego pismem z dnia 7 lipca br. znak SJB 4401-363(1)/99, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień przygotowanych w porozumieniu z prezesem Urzędu Regulacji Energetyki.    Na wstępie pragnę zwrócić uwagę pani poseł na kilka aspektów dotyczących właściwości poszczególnych urzędów w sprawach elektroenergetyki oraz generalnych uwarunkowań, w jakich następuje wdrażanie nowych przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 389 z późn. zm.).    Ustawa Prawo energetyczne określa, o czym stanowi art. 1 ust. 1, zasady kształtowania polityki energetycznej państwa, warunki zaopatrzenia i użytkowania paliw i energii oraz działalność przedsiębiorstw energetycznych i wraz z innymi obowiązującymi ustawami wprowadza wyraźny podział zadań pomiędzy poszczególne organy administracji rządowej w sprawach o kluczowym znaczeniu dla gospodarki energetycznej, sektora elektroenergetycznego i odbiorców.    Stosownie do postanowień przepisów ww. ustawy zadania z zakresu spraw regulacji gospodarki paliwami i energią oraz promowania konkurencji w obszarze przedsiębiorstw energetycznych o charakterze monopolu naturalnego realizuje prezes Urzędu Regulacji Energetyki - centralny organ administracji rządowej powołany przez prezesa Rady Ministrów. Do zakresu kompetencji i obowiązków prezesa URE należy regulowanie działalności przedsiębiorstw energetycznych zgodnie z ustawą i założeniami polityki energetycznej państwa, zmierzające do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii (art. 23 ustawy), m.in. poprzez zatwierdzanie i kontrolowanie taryf paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła dla koncesjonowanych przedsiębiorstw oraz kontrolowanie parametrów jakościowych dostaw i obsługi odbiorców w zakresie obrotu paliwami i energią elektryczną. Prezes URE rozstrzyga również w pierwszej instancji spory pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi i odbiorcami energii w zakresie określonym art. 8 Prawa energetycznego oraz współdziała z właściwymi organami w przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym przedsiębiorstw energetycznych.    Do właściwości ministra gospodarki należy opracowanie polityki energetycznej państwa oaz określenie warunków planowania i funkcjonowania krajowych systemów energetycznych, zaś do zadań ministra skarbu państwa należy nadzór nad spółkami energetycznymi (zakładami energetycznymi).    Wdrażanie ustawy Prawo energetyczne zmienia w sposób istotny obszar związany z ustalaniem cen energii elektrycznej. Taryfy energii elektrycznej kształtowane zgodnie z postanowieniami ustawy powinny zapewniać pokrycie uzasadnionych kosztów przedsiębiorstw energetycznych w zakresie koncesjonowanej działalności (wytwarzania, przetwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu energią elektryczną) oraz kosztów moderni-zacji, rozwoju i ochrony środowiska. Również taryfy powinny zapewniać - co jest szczególnie ważne w 1999 r., tj. w okresie przejściowym przechodzenia od cen urzędowych do zasad kształtowania cen energii elektrycznej przez przedsiębiorstwa energetyczne - ochronę interesów odbiorców przed nadmiernym wzrostem cen energii, a także taryfy są różnicowane dla różnych grup odbiorców wyłącznie ze względu na uzasadnione koszty realizacji świadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej. Ustawa nakazuje przedsiębiorstwu energetycznemu eliminowanie finansowania kosztów zaopatrzenia w energię elektryczną jednego odbiorcy przez innych odbiorców, jak również ewidencjonowanie w tym celu kosztów w podziale na grupy odbiorców w rozbiciu na koszty stałe i zmienne, odrębnie dla wytwarzania, przesyłania i dystrybucji (art. 44).    Od dnia 1 stycznia 1999 r. przedsiębiorstwa energetyczne uzyskały kompetencje ustalania taryf dla energii elektrycznej, zgodnie z zasadami określonymi w art. 45-47 ustawy Prawo energetyczne i przepisami rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (DzU nr 153, poz. 1002), wydanego w porozumieniu z ministrem finansów i po zasięgnięciu opinii prezesa URE. Jednocześnie art. 47 ust. 1 ww. ustawy nakłada na przedsiębiorstwa posiadające koncesje obowiązek przedłożenia prezesowi URE sporządzonej taryfy do zatwierdzenia. Po przeanalizowaniu wszystkich składników przygotowanej przez przedsiębiorstwo energetyczne taryfy prezes URE decyzją zatwierdza taryfę bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności opracowanej taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 45 i 46 Prawa energetycznego. Taryfy są publikowane w Biuletynie Branżowym URE - Energia Elektryczna w terminie 14 dni od dnia zatwierdzenia i mogą obowiązywać nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia publikacji. Od decyzji prezesa URE stronie postępowania służy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - sądu antymonopolowego.    Podkreślić należy, że taryfy opracowywane w oparciu o wskazane wyżej przepisy różnią się zasadniczo od dotychczasowych ustalanych przez ministra finansów cen urzędowych pozostających w całkowitym oderwaniu od kalkulacji rzeczywistych kosztów. Rozporządzenie ministra gospodarki reguluje bowiem problematykę kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń za energię elektryczną w warunkach gospodarki rynkowej zgodnie z literą i duchem ustawy. Prawo energetyczne i rozporządzenie ministra gospodarki zmierzają do uzyskania racjonalizacji kosztów, a w szczególności ochrony odbiorców przed nieuzasadnionym wzrostem cen w drodze powiązania opłat za nośniki energii ponoszonych przez poszczególnych odbiorców z wysokością, czasem i miejscem powstawania uzasadnionych kosztów dostawy. Przepisy rozporządzenia określają niezbędne ceny i stawki opłat zawarte w poszczególnych taryfach zapewniając maksymalną przejrzystość taryf w taki sposób, aby odbiorca wiedział ile płaci za określone usługi. Transparentność i przejrzystość taryf ułatwia ich porównanie pomiędzy różnymi nośnikami energii i przedsiębiorstwami energetycznymi i stymuluje rozwój konkurencji w interesie odbiorcy.    Mechanizmy rynkowej gospodarki energią jako towarem tworzone są z jednoczesnym demonopolizowaniem działalności przedsiębiorstw poprzez nałożenie na przedsiębiorstwa energetyczne szeregu obowiązków. Nowe przepisy Prawa energetycznego wprowadzają rozwiązania mające na celu ograniczenie naturalnego monopolu w działalności wymagającej istnienia sieci, a więc w przesyle i dystrybucji energii elektrycznej, poprzez oddzielenie działalności przesyłowej od handlowej prowadzonej przez przedsiębiorstwo sieciowe, czyli ˝uwolnienie˝ obrotu energią elektryczną. Jednocześnie mając na uwadze aspekt makroekonomiczny oraz ochronę indywidualnych odbiorców w lokalach, w przepisach przejściowych ww. rozporządzenia zawarto ograniczenie wzrostu do 13% cen i stawek opłat w taryfie energii elektrycznej, jak również ograniczenie zakresu i tempa eliminowania subsydiowania skrośnego pomiędzy poszczególnymi grupami odbiorców.    Gwałtowny wzrost wysokości rachunków w przypadku niektórych odbiorców energii elektrycznej spowodowany został zmianą struktury cen energii elektrycznej. Dotychczas odbiorcy byli obciążani płatnościami za energię elektryczną i opłatą eksploatacyjną. W jednoskładnikowym systemie rozliczeń za energię elektryczną odbiorcy, którzy pobierali niewiele energii, praktycznie nie partycypowali w pokrywaniu generowanych przez siebie kosztów stałych. Czynili to za nich odbiorcy zużywający więcej niż średnio energii elektrycznej w danej grupie. W okresie wdrażania rynkowej gospodarki energetycznej uregulowanej ustawą Prawo energetyczne kontynuowanie tych anachronicznych zasad nie jest możliwe.    Obecnie stosownie do przepisów rozporządzenia ˝taryfowego˝ obok cen za energię elektryczną wynikającą z kosztu zakupu energii od wytwórców i opłaty abonamentowej (zbliżonej w swej istocie do opłaty eksploatacyjnej) pokrywającej koszty związane z odczytem układów pomiarowo-rozliczeniowych i wystawianiem rachunków wprowadzony został nowy element w postaci stawki opłaty przesyłowej podzielonej na zasadnicze dwa składniki: zmienny (w zł/kWh) oraz stały kalkulowany przez spółki w zł/miesiąc lub w zł/kW mocy umownej (zapotrzebowanej). Składnik stały ma zasadnicze znaczenie dla wzrostu opłat u odbiorców pobierających minimalną ilość energii elektrycznej w stosunku do mocy umownej.    Składnik stały opłaty za usługę przesyłową i dystrybucyjną związany został z utrzymaniem infrastruktury służącej dostarczaniu energii elektrycznej. Pokrywa on m.in. koszty eksploatacji przyłączy oraz eksploatacji, odtworzenia, modernizacji i rozwoju sieci służących do realizacji usługi przesyłowej, przesyłania energii sieciami innych napięć i innych przedsiębiorstw sieciowych, rezerwowania przesyłania energii elektrycznej, a także budowy i eksploatacji układów pomiarowo-rozliczeniowych oraz wykorzystania infrastruktury technicznej koniecznej do zapewnienia dostarczania energii elektrycznej. Składnik zmienny opłaty przesyłowej zaś jest bezpośrednio związany z kosztami zakupu energii w ilości niezbędnej do pokrycia różnicy bilansowej, strat energii przy przesyle oraz utrzymania standardów jakościowych dostarczanej energii.    Z powyższego wynika, że nawet jeśli odbiorca w ogóle nie pobiera energii, to i tak jest zobowiązany do ponoszenia opłat rekompensujących koszty utrzymania sieci w wysokości odpowiadającej zgłoszonym potrzebom. Dla odbiorców, którzy pobierają małą moc w stosunku do mocy zapotrzebowanej w umowie i małe ilości energii, opłaty ustalone przez przedsiębiorstwa zajmujące się przesyłem i rozdziałem energii elektrycznej na podstawie cen i stawek opłat zatwierdzonych przez prezesa URE w lutym br. mogły gwałtownie wzrosnąć w stosunku do cen ustalonych dotychczas w trybie cen urzędowych. Oprotestowywane przez odbiorców znaczne wzrosty cen w indywidualnych przypadkach były spowodowane w większości tym, że wiele umów zawieranych w okresach wcześniejszych przez odbiorców z zakładami energetycznymi przewiduje dostarczanie mocy umownej (zapotrzebowanej) w wielkości znacznie przekraczającej rzeczywiste potrzeby odbiorcy, a praktyka w odniesieniu do budowanych przyłączy powodowała, że odbiorca nie był zainteresowany w dostosowaniu zamawianej mocy do swoich potrzeb. Koszty utrzymania niezbędnych rezerw (nadwyżkowe moce u wytwórców i w sieci elektroenergetycznej) ponosili bowiem wszyscy użytkownicy energii elektrycznej. W tych przypadkach jest konieczna weryfikacja umów o dostarczanie energii elektrycznej pod kątem rzeczywistych potrzeb.    Wejście w życie nowych taryf, a zwłaszcza wystawianie nowych rachunków dla poszczególnych odbiorców ujawniło wewnętrzne niedoskonałości zatwierdzonych taryf, a szczególnie brak przygotowania ze strony niektórych zakładów energetycznych do prowadzenia ewidencji księgowej w sposób wymagany ustawą Prawo energetyczne (art. 44) oraz renegocjowania umów dostarczania energii elektrycznej stosownie do postanowień przepisów art. 5 ww. ustawy. Okazało się przy tym, że w grupie taryfowej C-21, C-22, C-11 i C-12 przy wzroście nieprzekraczającym 13% dla całej grupy taryfowej, ceny i stawki ustalone dla niektórych odbiorców tej grupy mogły skutkować wyższym wzrostem opłat. Dotyczyło to przede wszystkim lokali niemieszkalnych, czyli np. sklepów, biur, warsztatów rzemieślniczych. To właśnie w tych przypadkach istnieje ścisłe finansowe uzależnienie nowego składnika rachunku za energię elektryczną - opłaty przesyłowej od wielkości mocy umownej. Stała część tej opłaty pokrywa koszty utrzymania przez zakład energetyczny stałej gotowości do zarezerwowania odbiorcy takiej mocy, która umożliwi mu dostarczanie energii o pożądanych parametrach, bez przerw oraz bez stwarzania zagrożenia dla jego instalacji, a także innych instalacji zasilanych z tego samego odcinka sieci. Podkreślić należy, że mimo wielkich wahań poboru energii (zarówno w skali roku, jak i doby) sieć energetyczna nawet przy minimalnym poborze energii musi być gotowa do natychmiastowego zaspokojenia maksymalnego zapotrzebowania. Dlatego nie ma wątpliwości, że obciążenie odbiorców opłatami stałymi (nawet w sytuacji zerowego poboru energii) jest rozwiązaniem słusznym.    Biorąc pod uwagę to, że niektórzy odbiorcy mogli nie być w sposób dostateczny przygotowani na zasadniczą zmianę struktury opłat za energię elektryczną, co uniemożliwiło im racjonalizację działań, prezes Urzędu Regulacji Energetyki zwrócił się do spółek dystrybucyjnych z prośbą o dokonanie analizy skutków finansowych dla poszczególnych grup odbiorców, spowodowanych wzrostem opłat za energię elektryczną, oraz zaproponował wprowadzenie ewentualnych zmian w zatwierdzonych taryfach uwzględniających interesy mniejszych odbiorców.    Z przekazanych przez prezesa URE informacji wynika, że spółki dystrybucyjne, dostrzegając dysproporcje w opłatach wynikające z zaproponowanych przez siebie cen i stawek opłat oraz widząc jakie skutki mogą z tego wyniknąć (np. wzrost opłat nieściągalnych, utrata przychodów od dużych odbiorców energii), podjęły już działania korygujące. W wyniku tego apelu spółki dystrybucyjne w większości (23) wystąpiły z wnioskiem o zmianę taryfy i w przypadku 20 zakładów zostały już wydane decyzje o zatwierdzeniu zmiany taryfy, polegające m.in. na zmniejszeniu stałego składnika stawki opłaty za usługę przesyłową poprzez przeniesienie części kosztów z tego składnika do składnika zmiennego stawki. Takie działanie sprawi, że po korekcie taryf dla odbiorców o bardzo niskim zużyciu energii elektrycznej opłaty stałe wzrosną w stosunku do opłat wnoszonych w trybie cen urzędowych w stopniu mniej dla nich dotkliwym.    Wśród zakładów energetycznych, które dokonały już zmiany w zakresie cen i stawek opłat za usługi przesyłowe, są również działające na terenie woj. śląskiego:    - Górnośląski Zakład Energetyczny SA - decyzja prezesa URE z dnia 14 kwietnia 1999 r. (weszła w życie 29 kwietnia 1999 r.),    - Będziński Zakład Energetyczny SA - decyzja prezesa URE z dnia 2 lipca 1999 r. (weszła w życie 17 lipca 1999 r.),    - Zakład Energetyczny Częstochowa SA - decyzja prezesa URE z dnia 8 lipca 1999 r. (weszła w życie 23 lipca 1999 r.).    Pragnę jednocześnie nadmienić, że przy wprowadzaniu regulacji w sektorze energetycznym w żadnym kraju w okresie przejściowym nie udało się przewidzieć dokładnych skutków wdrażania nowych przepisów prawnych, jak również uniknąć niepopularnych społecznie decyzji. Regulator często musi podejmować decyzje niekorzystne nie tylko dla regulowanego sektora, zmuszając przedsiębiorstwo energetyczne do poprawy efektywności, obniżenia kosztów i zahamowania monopolistycznych zapędów, ale także decyzje drażliwe społecznie, związane z podwyżkami cen energii elektrycznej dla grup odbiorców, dla których ceny nie pokrywają uzasadnionych kosztów dostarczania tej energii. Powstałe w poprzednim systemie ustalania cen urzędowych nieprawidłowości w strukturze cen energii elektrycznej i ciepła, wpływające na niską efektywność działalności przedsiębiorstw energetycznych i niską efektywność użytkowania energii, wymagają obecnie stopniowej likwidacji.    Przyczyną powstania określonych trudności i niedoskonałości sporządzania oraz zatwierdzania taryf w niektórych przedsiębiorstwach w pierwszym okresie wdrażania nowych regulacji stanowienia taryf energii elektrycznej, wynikających z ustawy Prawo energetyczne, były ponadto niewątpliwie: brak doświadczeń w Polsce w tym zakresie zarówno ze strony przedsiębiorstw energetycznych, jak i kadry nowo utworzonego Urzędu Regulacji Energetyki, jak również nowatorski charakter takich regulacji w skali kraju europejskiego.    Niemniej pragnę podkreślić, że celem wprowadzonych ustawą Prawo energetyczne regulacji cen paliw i energii jest w szczególności przeciwdziałanie negatywnym skutkom naturalnych monopoli, jakimi jest działalność przesyłowa i dystrybucja energii elektrycznej oraz zapewnienie ochrony interesów odbiorców i minimalizacja kosztów zaopatrzenia odbiorców w paliwa i energię, a jednocześnie doprowadzenie do racjonalnego użytkowania infrastruktury energetycznej kraju i oszczędnego gospodarowania paliwami i energią, co w konsekwencji wpłynie na poprawę kondycji gospodarki kraju.    Dodatkowo, wprowadzenie ustawą Prawo energetyczne zasady TPA, tj. wolnego dostępu do sieci uprawnionym odbiorcom służy rozwojowi konkurencji w sektorze elektroenergetyki i dalszemu ograniczaniu monopoli. Zasada TPA wdrażana jest zgodnie z rozporządzeniem ministra gospodarki z dnia 6 sierpnia 1998 r. w sprawie określenia harmonogramu uzyskania przez poszczególne grupy odbiorców prawa do korzystania z usług przesyłowych (DzU nr 107, poz. 671). W ciągu najbliższych lat odbiorcy dokonujący określonych wielkości rocznych zakupów energii elektrycznej uzyskują sukcesywnie prawo do korzystania z usług przesyłowych. Od 5 grudnia 2005 r. praktycznie każdy odbiorca energii elektrycznej będzie uprawniony do wyboru dostawcy, a właściwy zakład dystrybucyjny będzie zobowiązany do przesłania tej energii zgodnie z zawartą umową.    Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia związane z obecnymi zasadami kształtowania i kalkulacji taryf energii elektrycznej oraz uwarunkowaniami we wdrażaniu tych zasad zostaną przyjęte jako wyczerpujące na postawione w interpelacji pytania.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Jak Szlązak    Warszawa, dnia 29 lipca 1999 r.